Arbeidstijdenwet rooster-handboek 2026: alle regels, alle uitzonderingen, voorbeelden

De Arbeidstijdenwet (ATW) regelt hoe lang werknemers in Nederland mogen werken en hoeveel rust ertussen moet zitten. De wet bestaat sinds 1996, is sindsdien een paar keer aangepast (laatste materiele wijziging 2007, plus periodieke leeftijdsgrens-updates), en wordt actief gehandhaafd door de Nederlandse Arbeidsinspectie (voorheen: Inspectie SZW). Voor warehouses, fulfilment-centra, productie-omgevingen, horeca en zorg-faciliteiten is ATW-overtreding een van de meest voorkomende inspectie-bevindingen.

Dit handboek geeft alle regels die voor het maken van een rooster relevant zijn, in volgorde van wat een planner het eerst tegenkomt. Met rekenvoorbeelden, uitzonderingen, en concreet wat een tool als AIX Forge automatisch checkt zodat je niet handmatig hoeft te tellen.

Disclaimer. Dit is een praktische uitleg geschreven voor planners en HR-medewerkers. Het is geen juridisch advies. Bij twijfel of voor edge-cases: raadpleeg een arbeidsjurist of de actuele wettekst op wetten.overheid.nl.

Inhoudsopgave

1. Voor wie geldt de ATW?
2. De drie basis-regels die elke planner moet kennen
3. Rusttijden: 11 uur, 12 uur, 36 uur
4. Maximale arbeidstijd per dienst, per week, per 16 weken
5. Pauzes: wanneer, hoe lang, betaald?
6. Nachtdiensten: strengere regels
7. Jeugdigen (16-17 jaar): aparte set regels
8. Zwangere en pas-bevallen werknemers
9. Consignatie- en bereikbaarheidsdienst (oproep)
10. Wat de Arbeidsinspectie checkt bij een controle
11. Boetebedragen 2026
12. Hoe AIX Forge dit voor je doet
13. Veelgestelde vragen

1. Voor wie geldt de ATW? {#voor-wie-geldt-de-atw}

De ATW geldt voor iedereen die in Nederland in loondienst werkt of als uitzendkracht wordt ingeleend, ongeacht nationaliteit of woonplaats. Inclusief jongeren vanaf 16, oproepkrachten, ZZP’ers met “fictieve dienstbetrekking” en uitzendkrachten van een Nederlands of buitenlands bureau.

Niet onder de ATW vallen:

• Echte ZZP’ers zonder gezagsverhouding (eigen risico, eigen tijden)
• Hoger leidinggevenden die een jaarsalaris boven driemaal het minimumloon verdienen (in 2026: ongeveer 90.000 euro bruto)
• Bepaalde sport- en kunstprofessionals (eigen wettelijk regime)

Als inlener of werkgever ben jij verantwoordelijk voor naleving, ook voor uitzendkrachten die je inhuurt. De zogenoemde keten-aansprakelijkheid: als jij een uitzendkracht 70 uur in een week laat werken, krijgt jij de boete, niet het uitzendbureau.

2. De drie basis-regels die elke planner moet kennen {#basis-regels}

Drie regels uit het hoofd, en je dekt 80% van alle planning-situaties:

1. 11 uur rust tussen het einde van een dienst en het begin van de volgende.
2. Maximaal 12 uur per dienst, inclusief overwerk.
3. Maximaal 60 uur per week en gemiddeld 48 uur per week over een periode van 16 weken.

De andere 20% gaat over uitzonderingen (eenmaal per week 8u rust toegestaan), nachtdiensten (strenger), jeugdigen (aparte set), en consignatiediensten. Daar duiken we straks in.

3. Rusttijden: 11 uur, 12 uur, 36 uur {#rusttijden}

Dagelijkse rust: 11 uur (uitzondering 8 uur)

Hoofdregel: tussen het einde van een dienst en het begin van de volgende dienst zit minimaal 11 aaneengesloten uren rust.

Uitzondering: maximaal één keer per 7 dagen mag dit verkort worden tot 8 uur, “indien de aard van het werk dat noodzakelijk maakt”.

Voorbeeld: late dienst eindigt vrijdagavond om 23:00. Eerste dienst van zaterdag mag dan om 10:00 beginnen (= 11 uur rust). Als zaterdagochtend de openingsdienst om 07:00 begint (= 8 uur rust), is dat de “1× per week” verkortingsoptie. Wil je zondagochtend OOK om 07:00 beginnen na een zaterdagavond-late? Dat mag niet, want dat is twee keer 8-uur-rust binnen 7 dagen.

Veelvoorkomende planningsfout: structureel 8 uur rust inplannen omdat de operatie het “wel makkelijk maakt”. De Arbeidsinspectie controleert hier vrijwel altijd op bij een controle, en het is door een planning-tool als AIX Forge of via de feature-vergelijking trivial te voorkomen door 11 uur als harde rail in te stellen.

Wekelijkse rust: 36 uur of 72 uur

Hoofdregel: elke week minimaal 36 aaneengesloten uren rust, OF elke 14 dagen minimaal 72 aaneengesloten uren rust (dan mag een week zonder 36-uurs rust).

Voor planners betekent dit: elke werknemer heeft minstens 1,5 dag aaneengesloten vrij per week. In een rooster met 6-daagse werkweek + zaterdag-/zondag-rust = automatisch in orde.

Probleem-scenario: medewerker werkt 6 dagen op rij, krijgt 1 dag vrij, werkt weer 6 dagen op rij = 2 weken zonder 36-uur-rust. Niet toegestaan zonder de 72-uurs-72-uurs-tweewekentruc.

Tussen pauzes: niet relevant voor ATW, wel voor CAO

ATW kent geen regel voor “minimale rust tussen twee diensten op dezelfde dag”. Multi-block dienst (bijv. 06:00-10:00 in Inbound, 14:00-22:00 in Pick & Pack) mag dus, mits totale arbeidstijd <12u en je daartussen niets bijzonders doet. De rust binnen die dag = pauze-tijd en die wordt door pauzeregels gedekt (zie sectie 5).

4. Maximale arbeidstijd per dienst, per week, per 16 weken {#max-arbeidstijd}

Per dienst: maximaal 12 uur

Inclusief overwerk. Een dienst van 06:00-18:30 is 12,5 uur (al voor de pauze afgetrokken), en daarmee al over de limiet als de pauze 30 minuten is. Een dienst van 06:00-18:00 is 12 uur, met 45 min pauze ben je op 11,25 uur netto = OK.

Pauzes tellen niet als arbeidstijd. Maar ze tellen wel mee voor de aanwezigheid. Voor de “12-uur per dienst”-limiet wordt netto arbeidstijd geteld (na aftrek van pauzes).

Per week: maximaal 60 uur

Een werknemer mag in één enkele week niet meer dan 60 uur werken, inclusief overwerk. Dat klinkt veel, maar in een Black Friday-piekweek met 6 diensten van 10 uur ben je al op 60.

Per 16 weken: maximaal gemiddeld 48 uur

De wekelijkse middeling is de belangrijkste hard-rail. Over een rollende periode van 16 weken mag het gemiddelde maximaal 48 uur per week zijn.

Rekenvoorbeeld: 4 piekweken van elk 58 uur = 232 uur. De overige 12 weken mogen dan samen maximaal 768 - 232 = 536 uur, oftewel gemiddeld 44,7 uur per week. Wie 12 piekweken op 56 uur draait kan dat compenseren met 4 weken van 32 uur, mits het binnen 16 weken zit.

Een planning-tool die ATW serieus neemt rekent dit realtime mee terwijl je plant. Bij elke nieuwe shift krijg je een waarschuwing zodra de 16-weken-middeling boven de 48 dreigt te komen.

Per 4 weken: maximaal gemiddeld 55 uur

Naast de 16-weken-middeling geldt een kortere middeling: maximaal gemiddeld 55 uur per week over een rollende 4-weken-periode. Dit voorkomt dat je 4 weken op 60 uur draait en dan 12 weken op 44 uur “compenseert”.

5. Pauzes: wanneer, hoe lang, betaald? {#pauzes}

De pauzedrempels

Dienstduur	Minimumpauze
Tot en met 5,5 uur	Geen verplichte pauze
Meer dan 5,5 uur	30 minuten (mag opgesplitst in 2 × 15 min)
Meer dan 10 uur	45 minuten (mag opgesplitst in 3 × 15 min)

CAO kan strenger zijn: de CAO Beroepsgoederenvervoer schrijft voor sommige functies een langere pauze voor, de CAO Horeca regelt pauze-betaling voor kort werk. Check je CAO altijd.

Betaald of onbetaald?

De ATW zegt niks over betaling. Of een pauze wel of niet betaald wordt is een CAO- of arbeidsovereenkomst-onderwerp. In de logistiek zijn pauzes meestal onbetaald (planner trekt minuten af van de gewerkte uren). In de zorg vaak betaald (vanwege bereikbaarheids-aspect). In de horeca: kort werk onder 5,5u = geen pauze nodig + 100% betaald.

Veelvoorkomende fout

Pauze-aftrek vergeten in de plan-tool, waardoor de planner denkt dat een 8-uurs dienst = 8 uur werk. Werkelijk is het 8 uur min 30 minuten = 7,5 uur. Bij 60 medewerkers × 5 dagen × 30 minuten = 150 uur per week verkeerd doorgerekend = circa 4.500 euro per maand foute kostencalculatie. De ROI-calculator op /roi rekent dit door.

6. Nachtdiensten: strengere regels {#nachtdiensten}

Een nachtdienst is een dienst waarvan meer dan 1 uur valt tussen 00:00 en 06:00. Voor deze diensten gelden extra strenge regels:

Rust na nachtdienst

Na elke nachtdienst minimaal 14 uur rust (in plaats van 11 uur normaal). Geen uitzondering.

Maximale nachtdienst-duur

• Bij minder dan 3 nachten per 14 dagen: max 12 uur per nachtdienst (zelfde als gewone dienst)
• Bij 3+ nachten per 14 dagen: max 10 uur per nachtdienst
• Geldend voor de hele 14-dagen-periode: max 7 nachtdiensten per 14 dagen

Maximaal aantal nachtdiensten per jaar

• Bij eindigend om 02:00 of later: maximaal 140 nachtdiensten per jaar OF maximaal 38 uur nachtwerk per 2 weken
• Bij minder zware nachtdiensten: 140 nachten OF 38 uur per 2 weken

Rust na een reeks nachtdiensten

Na een reeks van 3 of meer nachtdiensten verplicht 48 uur aaneengesloten rust (in plaats van 11 of 14 uur).

In een 24/7-operatie (DC, koel-vries-logistiek, productie-continudienst) zijn dit de regels die het vaakst worden overtreden. Een planningssysteem zoals AIX Forge dat ATW als harde rail gebruikt blokkeert deze conflicten automatisch.

7. Jeugdigen (16-17 jaar): aparte set regels {#jeugdigen}

Voor werknemers van 16 en 17 jaar geldt een aparte (strengere) set regels uit het Arbeidstijdenbesluit (ATB):

• Maximale arbeidstijd: 9 uur per dienst, 45 uur per week
• Geen nachtdiensten (tussen 23:00 en 06:00 niet werken, m.u.v. zeer specifieke uitzonderingen)
• Pauze: 30 minuten al na 4,5 uur (i.p.v. 5,5 uur voor volwassenen)
• Niet meer dan 7 dagen achter elkaar werken
• Schooluren gaan altijd voor: bij leerplichtige jongeren mag werktijd niet overlappen met schoolverplichtingen

Werkgevers in de detailhandel, horeca en fulfilment hebben hier veel mee te maken (bijbaantjes-leeftijd). Een planning-tool die jeugdigen herkent en automatisch de juiste set regels toepast voorkomt veel handmatig denkwerk.

8. Zwangere en pas-bevallen werknemers {#zwangerschap}

Voor zwangere werknemers en werknemers die binnen 6 maanden bevallen zijn, gelden:

• Recht op extra pauzes (15 minuten per 3 uur, naar behoefte)
• Geen nachtdiensten vanaf de 28e zwangerschapsweek (op verzoek)
• Recht op een rustruimte waar ze kunnen zitten of liggen
• Geen overwerk als de werknemer aangeeft dat niet te willen
• Borstvoedingstijd binnen werktijd: tot 9 maanden na bevalling recht op tijd om kolven of borstvoeding te geven (een kwart van de werktijd, gedurende werktijd, doorbetaald)

Voor de planner betekent dit: zodra een werknemer aangeeft zwanger te zijn, moet je deze regels in haar profiel kunnen aanvinken zodat het systeem haar niet meer voor nachten of dubbel-diensten voorstelt.

9. Consignatie- en bereikbaarheidsdienst (oproep) {#consignatie}

Consignatie = werknemer is buiten werktijd bereikbaar om opgeroepen te worden. Bereikbaarheidsdienst = idem, vaak in de zorg.

Regels:

• Maximaal 14 consignatieperiodes per 4 weken (en dat is dan ook nog binnen 8 weken aaneengesloten)
• Bij consignatie + oproep telt de gewerkte tijd vol mee voor arbeidstijd
• Minstens 11 uur rust na elke oproep
• Geen consignatie 14 dagen vóór en 14 dagen na nachtdienst

In de zorg en in storingsdienst (IT, technisch beheer, security) is dit veel voorkomend. Een planningssysteem moet dit naast de “normale” diensten kunnen tracken.

10. Wat de Arbeidsinspectie checkt bij een controle {#inspectie}

De Nederlandse Arbeidsinspectie (vroeger Inspectie SZW) controleert proactief in risicosectoren: logistiek, bouw, schoonmaak, horeca, en uitzendbureau-ketens. Een controle gebeurt:

• Onaangekondigd op locatie (gemiddeld 2-4 uur)
• Soms met een administratieve uitvraag vooraf (in 48u alle roosters van laatste 16 weken inleveren)
• Bij klachten van een werknemer of bij steekproef in een sector

Wat ze opvragen

1. Roosters van alle medewerkers (eigen + flex) over de laatste 16 weken
2. Werkelijk gewerkte uren (vergelijking rooster vs realisatie)
3. Pauze-administratie
4. ID-bewijzen van flex-medewerkers met datum van inhuur
5. CAO-toepassing per medewerker

Wat ze direct tellen

• 11-uur-rust-overtredingen (per medewerker, per week)
• 12-uur-per-dienst-overtredingen
• 60-uur-per-week-overtredingen
• 48-uur-gemiddeld-over-16-weken-overtredingen
• Pauze-tekorten
• Bij flex: WAB-fase-correctheid, inlenersbeloning, NEN 4400-1-keten

Procesverbaal en boete

Bij gevonden overtreding(en) volgt een waarschuwing met eis tot herstel, of bij ernst direct een boete-aanzegging. De boete wordt verzonden binnen 13 weken na controle. Bij herhaling binnen 5 jaar: dubbele boete. Bij doelbewuste of grove nalatigheid: 1,5x boete.

Met een hash-chained audit-log waaruit blijkt wie wanneer welke shift had ingepland en hoe dat zich verhield tot ATW-regels op dat moment, is een controle vaak in 1-2 dagen rond i.p.v. weken.

11. Boetebedragen 2026 {#boetes}

Volgens de Beleidsregel boeteoplegging Arbeidstijdenwet (laatst bijgewerkt januari 2026):

Overtreding	Boete per overtreding
Rusttijd-overtreding (11u/14u/36u)	EUR 350 - 1.350
Maximale arbeidstijd per dienst (>12u)	EUR 350 - 1.350
Wekelijkse maximum (>60u)	EUR 700 - 2.700
16-weken-middeling (>48u gemiddeld)	EUR 700 - 2.700
Nachtdienst-regels (rust, max, aantal)	EUR 700 - 2.700
Jeugdigen-regels	EUR 1.350 - 5.000
Geen rooster-administratie	EUR 1.350 - 5.000

Per medewerker per overtreding. Een DC met 20 medewerkers die structureel 8 uur rust krijgen krijgt dus 20 × EUR 700 (recidive: EUR 1.400) = EUR 14.000 - 28.000 per controle.

Plus: bij ernstige of bewuste overtredingen kan de Inspectie het werk stilleggen (artikel 28 ATW). Voor een productie-DC betekent dat directe omzetderving.

12. Hoe AIX Forge dit voor je doet {#aix-forge}

Een planning-tool die ATW serieus neemt heeft 5 dingen ingebouwd:

1. Realtime rail tijdens het slepen: niet pas waarschuwen bij opslaan. De 11u/12u/60u-regels blokkeren tijdens drag-drop.
2. 16-weken-middeling-zicht: voor elke shift zien hoe het de week-gemiddelde over het rollende venster beïnvloedt.
3. Aparte regels voor nachtdiensten, jeugdigen, zwangerschap: niet als configureerbare optie, maar als ingebouwde standaard die de planner kan aanvinken op het medewerkerprofiel.
4. Hash-chained audit-log: elke planning-actie (wijziging, publicatie, verschuiving) wordt onuitwisbaar geregistreerd. Bij een controle exporteer je een audit-trail per medewerker over een willekeurig venster, niet samenstellen uit Excel-versies.
5. Pauzes automatisch doorgerekend: geen handmatig aftrekken, geen vergeten aftrekken. Per dienst de juiste pauze op basis van duur, met CAO-overrides waar van toepassing.

AIX Forge heeft alle 5 ingebouwd vanaf de eerste week dat een tenant live gaat. Bekijk de sectoren waar we voor zijn gebouwd of vergelijk hoe wij ATW behandelen versus de bekende alternatieven.

13. Veelgestelde vragen {#faq}

Mag je werknemers vragen om de 11-uur-regel te negeren?

Nee. De ATW is dwingend recht: werknemer kan er niet vrijwillig afstand van doen, ook niet schriftelijk. De inspectie is er voor de werknemer, ook als die niet zelf klaagt.

Wat als overuren ontstaan door onverwachte omstandigheden?

Bij acute overmacht (brand, ongeluk, IT-storing) mag in principe overschreden worden, maar je moet kunnen aantonen dat het écht overmacht was en niet voorspelbare piekwerkdruk. Black Friday is geen overmacht.

Tellen reistijd, omkleedtijd, toolbox-meeting mee als arbeidstijd?

• Reistijd woon-werk: nee
• Reistijd tussen werklocaties tijdens dienst: ja
• Verplichte omkleed-/wasruimte: ja als verplicht ter plaatse
• Toolbox-meeting voor of na dienst: ja
• Bereikbaarheids-/consignatie-dienst zonder oproep: nee (alleen oproep telt)

Hoe ga je om met uitzendkrachten die bij meerdere inleners werken?

Als inlener ben jij verantwoordelijk voor jouw werknemer bij jouw bedrijf. Maar de uitzendkracht’s totale weekuren (jouw werk + werk bij andere inleners + werk in eigen vrije tijd) moeten onder de 60 blijven. Vraag bij inhuur naar de werkrooster-historie en laat het uitzendbureau dit garanderen. NEN 4400-1-geverifieerde bureaus zijn hier strenger op.

Is een 24-uurs-dienst (bv. brandweer) toegestaan?

Nee, niet onder normale ATW. Hiervoor is een Aanwijzingsbesluit vereist van het ministerie van SZW, gegeven aan specifieke sectoren (brandweer, IC-zorg, marine). Een gewone werkgever kan geen 24-uurs-dienst plannen.

Wat is het verschil tussen de Arbeidstijdenwet en de Arbeidsomstandighedenwet?

• Arbeidstijdenwet (ATW): hoe lang mag je werken, hoeveel rust ertussen.
• Arbeidsomstandighedenwet (Arbo-wet): hoe veilig en gezond moet de werkplek zijn.

Beide worden door de Arbeidsinspectie gehandhaafd, maar het zijn aparte wetten met aparte boete-regimes.

Geldt de ATW ook in het buitenland?

Voor Nederlandse werknemers die in het buitenland werken: ja, mits de werkgever in Nederland gevestigd is. Voor uitgezondenen op een buitenlandse vestiging: lokaal recht prevaleert in de praktijk.

Hoe lang moet je rooster-administratie bewaren?

5 jaar, op grond van zowel de ATW als de Algemene wet inzake rijksbelastingen (loonbelasting). Voor uitzendkracht-administratie geldt soms 7 jaar (i.v.m. ketenaansprakelijkheid). In de praktijk: bewaar alles 7 jaar als veilige standaard.

Mag een werknemer afzien van zijn lunchpauze om eerder naar huis te gaan?

Nee niet structureel. Eénmaal in een week, in overleg, met de werkgever ervan op de hoogte = grijs gebied dat de inspectie meestal door de vingers ziet. Structureel = overtreding, want de pauzeplicht is dwingend recht.

Wat als ik een Excel-rooster heb en geen rooster-software?

De ATW eist niet dat je een specifieke tool gebruikt. Excel mag, mits je kan aantonen dat alle ATW-regels nageleefd zijn en de administratie 5 jaar terug raadpleegbaar is. In de praktijk: Excel + handmatige ATW-checks leidt structureel tot fouten omdat de planner niet bij elke shift de 16-weken-middeling kan tellen. Daarom is dedicated planning-software die ATW als harde rail gebruikt, vrijwel altijd kostentechnisch goedkoper dan handmatig + boetes.

---

Klaar voor controle

Of je dit handboek nu als naslag gebruikt of als trainings-materiaal voor je planner: de boodschap is steeds dezelfde. ATW is geen vage richtlijn, maar een dwingende wet met meetbare overtredingen en concrete boetes. Een planning-tool die de regels als harde rail behandelt verlaagt zowel het controle-risico als de tijd die je planner kwijt is aan handmatige checks.

Bekijk hoe AIX Forge ATW realtime checkt tijdens drag-drop planning, of start 90 dagen gratis en zie het zelf in je eigen rooster.

Laatste update: 31 mei 2026. Wijzigingen in beleid of boete-bedragen worden binnen 30 dagen na publicatie van de wijziging hier verwerkt. Heeft de Arbeidsinspectie de regels aangepast en zie je hier nog de oude waarde? Stuur een bericht naar info@aixforge.nl.