Hoeveel nachtdiensten mag je draaien?

Een nachtdienst is geen gewone dienst. De Arbeidstijdenwet (ATW) kent voor diensten die tussen 00:00 en 06:00 vallen extra regels die strenger zijn dan voor dagdiensten. Voor warehouses met 24/7-operaties, food-DCs, zorginstellingen en productie-bedrijven met continudienst is dit het meest gecontroleerde stuk arbeidsrecht. In dit blog zetten we alle regels op een rij met praktijkvoorbeelden.

Praktische uitleg, geen juridisch advies. Wettekst op wetten.overheid.nl. Voor de volledige ATW-context: zie ons Arbeidstijdenwet rooster-handboek 2026.

Wat telt als nachtdienst?

Een dienst telt als nachtdienst zodra je in die dienst meer dan 1 uur werkt tussen 00:00 en 06:00 (art. 1:7 lid 1 onder d). Pauzes in dat venster tellen niet mee.

Voorbeelden:

Dienst	Nachtdienst?
22:00 - 06:00	Ja, 6 uur in de nachtperiode
05:00 - 13:00	Nee, slechts 1 uur (06:00 niet meegerekend)
23:30 - 07:30	Ja, 6,5 uur in de nachtperiode
18:00 - 23:00	Nee, 0 uur na middernacht
00:00 - 04:00 (oproep tijdens consignatie)	Telt als werk, maar niet mee voor de nachtdienstregels over rust en aantallen (zie consignatie hieronder)

Voor inschalen-uitschalen-momenten geldt: de tijd dat de werknemer beschikbaar is voor werk telt. Reistijd voor en na telt niet.

Rust na nachtdienst: 14 uur

Hoofdregel: eindigt de nachtdienst na 02:00, dan volgt minimaal 14 aaneengesloten uren rust (art. 5:8 lid 4). Die rust mag één keer per 7 dagen worden ingekort tot 8 uur, als de aard van het werk of de bedrijfsomstandigheden dat nodig maken. Na een nachtdienst van meer dan 10 uur (de uitzondering hieronder) is het 12 uur.

Voor gewone diensten is dat 11 uur (art. 5:3 lid 2), en die 11 uur geldt ook na een nachtdienst die om 02:00 of eerder eindigt.

Praktijkvoorbeeld: een medewerker werkt nachtdienst tot 06:00. Zonder inkorting mag de eerste volgende dienst pas om 20:00 starten. Een ochtenddienst van 06:00 dezelfde dag is dus geen optie, ook niet “even helpen want we hebben iemand nodig”.

Veelvoorkomende fout: de medewerker zelf wil de extra dienst draaien voor het geld. ATW is dwingend recht, hij kan er niet vrijwillig afstand van doen. Werkgever is aansprakelijk.

Maximale duur per nachtdienst

Een hoofdregel en een uitzondering (art. 5:8 lid 1 en 3):

Situatie	Max per nachtdienst
Hoofdregel	10 uur
Uitzondering: maximaal 5 keer per 14 dagen en 22 keer per 52 weken, met direct daarna minimaal 12 uur rust	12 uur

Belangrijk: de uitzondering is een teller, geen drempel. Wie in 14 dagen al 5 lange nachten heeft gedraaid, valt voor de volgende terug op 10 uur.

Praktijkvoorbeeld: een nachtploeg in een food-DC werkt 3-3-3 (3 nachten op, 3 dagen vrij, herhaald). Per 14 dagen zijn dat 6 tot 8 nachten, en de uitzondering van 12 uur mag er maar 5 keer in. Reken dus op maximaal 10 uur per nachtdienst. Een 22:00-08:00 dienst is precies 10 uur, dus bij elke ziekmelding of overlap moet je opletten.

Maximaal aantal nachten per periode

De grenzen, elk over een rollende periode (art. 5:8 lid 8 en 9):

• Maximaal 36 nachtdiensten die na 02:00 eindigen per 16 weken. Een cao mag hiervan afwijken, maar niet verder dan de grens hieronder.
• Maximaal 140 nachtdiensten die na 02:00 eindigen per 52 weken, of maximaal 38 uur werk tussen 00:00 en 06:00 per 2 weken. Je voldoet zodra je een van beide haalt.

Draait iemand 16 of meer nachtdiensten in 16 weken, dan geldt over die 16 weken een gemiddelde van maximaal 40 uur werk per week in plaats van 48 (lid 2).

Op rij: zit er in een reeks diensten minstens één nachtdienst, dan mag een medewerker maximaal 7 diensten achter elkaar werken; met een cao 8 (lid 6 en 7). Een grens van 7 nachtdiensten per 14 dagen staat niet in de wet.

“Per 52 weken” is elke willekeurige reeks van 52 weken, niet het kalenderjaar.

Rust na een reeks nachtdiensten

Na 3 of meer nachtdiensten op rij verplicht 46 uur aaneengesloten rust in plaats van 14 uur (art. 5:8 lid 5).

Praktijkvoorbeeld: nachtploeg draait ma, di, wo (3 nachten op rij). Donderdagochtend rust begint na laatste dienst om 06:00. Eerste volgende dienst mag pas zaterdag om 04:00. Vrijdagmiddag of donderdagnacht inplannen is verboden.

Voor planners is dit de meest vergeten regel. Veel planning-tools controleren de 14-uur-rust wel, maar tellen niet automatisch hoeveel nachten op rij gemaakt zijn en passen de 46u-rust toe.

Speciale regels voor jongeren

Werknemers van 16 en 17 jaar mogen niet werken tussen 23:00 en 06:00: ze hebben elke 24 uur minstens 12 uur rust, en die rust moet de uren tussen 23:00 en 06:00 omvatten (art. 5:3 lid 1). Voor bepaalde arbeid kan een algemene maatregel van bestuur afwijken (art. 5:12 lid 1).

In de praktijk: voor bijbaantjes in horeca of detailhandel betekent dit dat 16-17-jarigen je late dienst niet kunnen afdraaien als die over 23:00 loopt.

Zwangere en pas-bevallen werknemers

Een zwangere werknemer kan niet verplicht worden nachtdiensten te draaien, tenzij de werkgever aannemelijk maakt dat dit redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd (art. 4:5 lid 5). Dat geldt de hele zwangerschap, niet pas vanaf een bepaalde week, en ook tot 6 maanden na de bevalling (art. 4:7).

Belangrijk: het werkt op haar initiatief. Zodra ze aangeeft geen nachtdiensten meer te willen, plan je haar daar niet meer voor in.

Consignatie en nachtwerk

Consignatie (oproepdienst) zelf is geen werk; het werk na een oproep wel. Voor de rust na een nachtdienst, de rust na een reeks nachtdiensten, het aantal diensten op rij en het aantal nachtdiensten telt dat werk niet mee (art. 5:9 lid 8 en 9).

Specifieke regel: geen consignatie in de 11 uur vóór en de 14 uur na elke nachtdienst (art. 5:9 lid 3). Dit voorkomt dat een medewerker structureel een dubbele last draagt. Daarnaast moet een medewerker in elke 4 weken (28 maal 24 uur) minstens 14 keer 24 uur zonder consignatie zijn, en 2 keer 48 uur zonder werk en zonder consignatie (lid 2).

In de IT-storingsdienst, security en zorg zijn dit de moeilijkste cycli om correct in te plannen. Een tool die ATW serieus neemt rekent dit door, een Excel-rooster doet het meestal niet.

Boetes voor nachtdienst-overtredingen

De bedragen per overtreding staan niet in de Arbeidstijdenwet zelf, maar in beleidsregels van de minister (art. 10:7 lid 6); zoek het actuele bedrag daar op voordat je ermee rekent. Wat de wet wel vastlegt: een overtreding telt per medewerker en per dag waarop hij is begaan (art. 10:5 lid 3), en bij herhaling binnen 5 jaar gaat de boete met 100 procent omhoog, als de eerdere boete onherroepelijk is (art. 10:7 lid 2).

Een food-DC met 20 medewerkers in nachtploeg die structureel 12-uurs nachten draait, vaker dan de 5 keer per 14 dagen die de uitzondering toestaat, riskeert bij een controle van de Nederlandse Arbeidsinspectie dus niet één boete, maar een per medewerker, per dag waarop het gebeurt.

Wat de Arbeidsinspectie typisch controleert

Specifiek voor nachtploegen:

1. Werkroosters van laatste 16 weken (de werkgever moet een deugdelijke registratie van arbeids- en rusttijden bijhouden, art. 4:3 lid 1)
2. Werkelijk gewerkte uren vs gepland (incidenten waarbij medewerker langer bleef)
3. Rust tussen diensten (klik per medewerker per week)
4. Aantal nachtdiensten per 16 en per 52 weken, en het aantal diensten op rij, per medewerker
5. Pauzes binnen nachtdienst (zelfde 30/45 min-regel als dagdienst)
6. Wisseling tussen ploegen (mag niet sneller dan 11u rust)

Wat in praktijk vaak fout gaat:

• Excel-rooster heeft een formule die uitgaat van 11u rust, niet 14u na nacht
• Geen automatische tracking van “hoeveel nachten op rij”
• Onbedoelde wissel van late dienst naar nachtdienst zonder genoeg rust
• Consignatie direct na een nachtdienst (verboden binnen 14 uur, art. 5:9 lid 3)
• 16-17-jarige in een dienst die toevallig na 23:00 doorloopt

Hoe AIX Forge dit voor je doet

AIX Forge behandelt nachtdienst-regels als harde rail tijdens het plannen:

• Getoetst zodra je de dienst neerzet: te weinig rust na een nachtdienst staat direct als harde overtreding in het concept en blokkeert het publiceren, tenzij je een reden vastlegt
• 46u-rust na 3 of meer nachten op rij: automatisch berekend; te weinig rust blokkeert het publiceren, tenzij je een reden vastlegt
• Lengte: een nachtdienst van meer dan 10 uur telt het planbord mee voor de uitzondering van 5 keer per 14 dagen; de zesde, of een lange nacht met minder dan 12 uur rust erna, is een harde overtreding
• Diensten op rij: meer dan 7 diensten op rij met een nachtdienst erin is een harde overtreding
• Tellers per 16 en 52 weken: het compliance-rapport telt de nachtdiensten over de planhistorie tot vandaag en toont wie over een grens gaat
• Jeugdregels: 16-17-jarige medewerkers krijgen, zodra hun geboortedatum is ingevuld, een harde overtreding op diensten die na 23:00 lopen

Plus: hash-chained audit-log van elke planning-actie zodat bij een controle alles aanwijsbaar is.

Veelgestelde vragen

Wat als een medewerker zelf wil afspreken om de 14u rust te negeren?

Niet toegestaan. ATW is dwingend recht. Een onderlinge afspraak (zelfs schriftelijk) is ongeldig. Werkgever blijft aansprakelijk.

Mag je een medewerker in nood (ziekmelding collega) nog laten draaien?

Bij acute overmacht mag de ATW kortstondig overschreden worden, maar je moet kunnen aantonen dat het echt overmacht was. Een ziekmelding van een collega is geen overmacht in juridische zin. Een brand of acuut ongeluk wel.

Tellen reistijd en omkleden mee?

Reistijd woon-werk: nee. Omkleed-tijd indien verplicht in een aangewezen ruimte: ja. Toolbox-meeting voor of na dienst: ja.

Wat is een “doorlopende nachtdienst” (24-uurs-dienst)?

Niet toegestaan onder de gewone regels: een nachtdienst is maximaal 10 uur, of 12 uur binnen de uitzondering (art. 5:8 lid 1 en 3). Voor bepaalde arbeid kan een algemene maatregel van bestuur afwijkende regels stellen (art. 5:12 lid 1); kijk of die voor jouw sector bestaat.

Hoe weet ik of mijn rooster correct is?

Drie checks:

1. Per medewerker: hoeveel nachtdiensten die na 02:00 eindigen in elk rollend venster van 16 en van 52 weken, en hoeveel diensten op rij?
2. Per nachtdienst die na 02:00 eindigt: minimaal 14u rust erna (één keer per 7 dagen 8u)?
3. Per reeks: na 3 nachten op rij, is er 46u rust?

Een planning-tool die ATW correct doet, geeft hier realtime feedback op. Een Excel-rooster vereist een planner die elke shift handmatig narekent.

Geldt 14u rust ook na een verkorte nachtdienst (< 4u)?

Alleen als de dienst na 02:00 eindigt (art. 5:8 lid 4). Een nachtdienst is het zodra je meer dan 1 uur werkt tussen 00:00 en 06:00; de 14 uur rust hangt aan de eindtijd. Een dienst van 23:00 tot 03:00 krijgt dus 14 uur rust, een dienst van 22:00 tot 01:30 niet: daarna geldt de gewone 11 uur.

Wat als een werknemer over de 140 nachtdiensten per 52 weken gaat?

Werkgever moet zorgen dat dit niet gebeurt. De grens geldt voor nachtdiensten die na 02:00 eindigen, en je overtreedt hem pas als je ook de andere maatstaf niet haalt: maximaal 38 uur werk tussen 00:00 en 06:00 per 2 weken (art. 5:8 lid 9). Bij overschrijding: boete per overtreding (zie hierboven). Let op: los daarvan mag iemand maximaal 36 nachtdiensten die na 02:00 eindigen per 16 weken draaien (lid 8). Zonder afwijkende cao kom je die grens eerder tegen dan de 140.

Wat is het verschil tussen nachttoeslag (CAO) en nachtdienst-rust (ATW)?

Twee aparte regelingen:

• CAO-nachttoeslag = financiële compensatie. Hoe hoog, verschilt per CAO.
• ATW-rust = wettelijke rusttijd na nachtwerk. Geldt voor iedereen, ongeacht CAO.

AIX Forge toetst de rust en berekent de toeslag uit de cao-instelling; de toeslag gaat als aparte regel mee in de loon-export.

---

Klaar voor controle

Nachtdienst-regels zijn complex maar afdwingbaar. Een tool die ATW correct doet voor jouw nachtploeg-cyclus verlaagt zowel het controle-risico als de tijd die je planner kwijt is aan handmatige checks.

Start drie maanden gratis met AIX Forge, of plan een demo als je liever eerst ziet hoe het werkt voor jouw operatie.

Voor de bredere context van de Arbeidstijdenwet: lees ons complete rooster-handboek 2026 (22 min, alle ATW-regels op één pagina), of bekijk workforce-management voor de logistiek als je het bredere plaatje van forecast tot compliance wilt.