Recht op pauze: hoeveel bij 6, 8 of 12 uur werken?

Pauze-regels lijken eenvoudig: meer dan 5,5 uur werken = 30 minuten pauze. Meer dan 10 uur = 45 minuten. Klaar.

In de praktijk loopt het complexer. CAO’s overschrijven de minimumregel, betaalde versus onbetaalde pauze verschilt per sector, en pauzes mogen wel of niet worden opgesplitst. Voor planners is dit het deel van de Arbeidstijdenwet (ATW) dat het vaakst fout gaat in salarisberekening en compliance-checks tegelijk.

Praktische uitleg voor planners en HR, geen juridisch advies. Voor de complete ATW-context: Arbeidstijdenwet rooster-handboek 2026.

De ATW-minimumregel

Wat de wet zegt (Arbeidstijdenwet art. 5:4):

Dienstduur	Minimumpauze
Tot en met 5,5 uur	Geen verplichte pauze
Meer dan 5,5 uur	30 minuten
Meer dan 10 uur	45 minuten

Pauzes mogen worden opgesplitst, maar geen enkele pauze mag korter zijn dan 15 minuten.

Praktijkvoorbeelden van toegestane verdelingen:

• Dienst van 8 uur: 1 × 30 min OF 2 × 15 min
• Dienst van 11 uur: 1 × 45 min OF 1 × 30 + 1 × 15 OF 3 × 15
• Dienst van 6 uur: 1 × 30 min OF 2 × 15 min

Niet toegestaan:

• Dienst van 8 uur met 5 × 6 min koffie-momenten (geen enkele >= 15 min)
• Dienst van 6 uur zonder enige pauze (over de 5,5u drempel)
• Dienst van 11 uur met alleen 30 min pauze (mist 15 min)

Toets je eigen rooster. Wil je weten of jouw diensten aan deze grenzen voldoen? Met de gratis Arbeidstijdenwet-check toets je een dienst of een hele week aan de pauze- en rustregels. Het planbord van AIX Forge toetst dezelfde grenzen zodra je een dienst neerzet en opnieuw bij publiceren.

Wanneer pauze moet worden gegeven

De wet zegt niet op welk moment de pauze valt, wel dat hij het werk tijdens de dienst onderbreekt (art. 1:7 lid 1 onder e en art. 5:4 lid 2). Een “pauze” aan het begin of aan het eind van de dienst onderbreekt niets en telt dus niet als pauze.

Praktisch: leg de pauze ergens in het midden van de dienst, zodat hij het werk echt onderbreekt.

Betaald of onbetaald?

De ATW zegt niets over betaling. Dit is een CAO- of arbeidsovereenkomst-onderwerp.

Hoe dat uitvalt, verschilt per sector en per cao. In logistiek en productie is de pauze meestal onbetaald, in de zorg vaker betaald, bijvoorbeeld als de medewerker tijdens de pauze bereikbaar moet blijven. Wat voor jou geldt, staat in de cao of de arbeidsovereenkomst; zoek het daar op, want de afspraken verschillen per cao en per versie.

Concrete impact: een planner die een 8-uurs dienst plant met 30 min onbetaalde pauze, registreert 7,5 uur betaald werk. Een planner die hetzelfde doet maar het systeem geen pauze laat aftrekken, registreert per ongeluk 8 uur betaald = 30 minuten te veel salaris per dienst = bij 50 medewerkers × 5 dagen 125 uur per week te veel, ruim 540 uur per maand fouten in de salarisexport.

CAO-afspraken over pauze

Een cao mag meer pauze geven dan de ATW, maar ook minder: de wet laat een cao afwijken, zolang er bij een dienst van meer dan 5,5 uur werk minstens één pauze van 15 minuten overblijft (art. 5:4 lid 3). Check daarom altijd wat jouw cao zegt.

Chauffeurs in het beroepsgoederenvervoer

Chauffeurs hebben daarnaast te maken met de Europese verordening voor rij- en rusttijden (EG nr. 561/2006):

• Na 4,5 uur rijden: 45 min pauze, of eerst minstens 15 en daarna minstens 30 minuten (art. 7)
• Maximaal 9 uur rijden per dag (10 uur 2x per week) (art. 6 lid 1)

Voor planners van transportbedrijven: houd zowel de EU-rijtijden als de arbeidstijdregels voor vervoer aan; een rooster moet aan allebei voldoen.

Zorg en horeca

Ook in de zorg en de horeca kunnen cao’s eigen afspraken over pauze maken: over de lengte, het moment of de betaling. Welke dat zijn, verschilt per cao en per versie; zoek ze op in de geldende tekst van jouw cao.

Aanvullend: rookpauze, sigaretpauze, persoonlijke pauze tellen niet als pauze in arbeidsrechterlijke zin. De gestructureerde lunchpauze of avondpauze telt wel. Welke tools deze cao-uitzonderingen kennen, lees je in het overzicht van roostersoftware die de cao-pauze kent.

De pauze-rotatie is in de horeca lastiger dan de tabel doet vermoeden, omdat je hem tijdens de piek moet inplannen zonder onder de BHV-bezetting te zakken. Hoe je dat samen met toeslagen en oproepkrachten in één weekplanning krijgt, staat stap voor stap in de gids over een werkrooster maken voor de horeca.

Pauze versus werktijd: wat telt mee voor maximale dienstduur?

Voor de 12-uur-per-dienst-limiet uit de ATW telt netto arbeidstijd (na aftrek van pauze).

Voorbeeld: dienst van 06:00 tot 18:30 = 12,5 uur aanwezigheid. Met 30 min pauze werk je 12 uur: binnen de 12-uursgrens, maar boven de 10 uur werk hoort 45 minuten pauze (art. 5:4 lid 2 onder b), dus niet OK. Met 45 min pauze: 11,75 uur arbeidstijd = OK.

Dienst van 06:00 tot 18:45 = 12,75 uur. Met 45 min pauze precies 12 uur arbeidstijd = OK. Met 30 min pauze 12,25 uur en te weinig pauze = niet OK, over de 12-uur-limiet (art. 5:7 lid 2 onder a).

Voor rust tussen diensten (11u) telt het tijdstip van einde aanwezigheid, niet einde arbeidstijd. Dus voor de planner: 18:45-einde + 11u rust = volgende dienst pas vanaf 05:45.

Veelgemaakte fouten

Fout 1: pauze niet aftrekken in salarisexport

Planner geeft dienst 06:00-14:00 (= 8 uur), salarisexport boekt 8 uur, maar de medewerker had 30 min pauze. Effect: 30 min te veel betaald. Bij 5 diensten per week is dat 2,5 uur per medewerker per week, bijna 11 uur per maand extra loonkosten per medewerker zonder dat het hoort.

Fout 2: pauze in te kleine blokjes

Planner verdeelt 30 min pauze over 4 × 7,5 min momenten “voor flexibiliteit”. Niet rechtsgeldig (alle blokken < 15 min): een pauze is minstens 15 minuten aaneengesloten (art. 1:7 lid 1 onder e), dus juridisch heeft deze dienst geen pauze.

Fout 3: pauze aan het begin of eind van de dienst

Een pauze direct bij de start of aan het eind telt niet als pauze: hij onderbreekt het werk niet. Leg hem ergens in de dienst.

Fout 4: jeugdigen vergeten

Werknemers van 16-17 jaar hebben strenger regiem: 30 minuten pauze al na 4,5 uur in plaats van 5,5 uur. Veel planners passen ATW-volwassenen-regel toe op alle leeftijden.

Fout 5: pauze door werkrest aanvullen

Werknemer is hele dienst beschikbaar, pauze is wanneer het kan. Resultaat: in praktijk geen pauze omdat operationele druk te hoog is. Wettelijk: pauze moet gegarandeerd zijn, anders is het geen pauze. Werkgever blijft aansprakelijk.

Hoe AIX Forge dit voor je doet

AIX Forge behandelt pauzes als first-class concept in de planning:

• Pauzetoets per dienst: elke dienst wordt getoetst aan de pauzegrenzen uit de wet (30 minuten boven 5,5 uur werk, 45 boven 10 uur); te weinig pauze staat direct als knelpunt op het planbord
• Jeugdregel: is de geboortedatum ingevuld, dan toetst het planbord bij medewerkers onder de 18 de 30 minuten al boven 4,5 uur werk
• Loon-export-correctheid: gewerkte uren minus pauze = betaalde uren, automatisch
• Multi-block-pauze: voor diensten met uitleen tussen afdelingen wordt pauze correct toegewezen aan de oorspronkelijke afdeling
• Zichtbaar bij plannen: planner ziet direct deze dienst van 8u krijgt 30 min pauze afgetrokken in loon

Veelgestelde vragen

Mag een werknemer afzien van zijn pauze?

Nee. De wet legt de plicht bij de werkgever: die organiseert het werk zo dat de pauze er is (art. 5:4). Alleen een cao, of een schriftelijke regeling met het medezeggenschapsorgaan zoals de ondernemingsraad (art. 1:4), kan afwijken, en bij meer dan 5,5 uur werk nooit onder één pauze van 15 minuten (art. 5:4 lid 3).

Wat als de pauze niet kan vanwege werkdruk?

Werkgever blijft aansprakelijk. De medewerker moet zijn rust kunnen krijgen, niet alleen op papier hebben.

Mag ik pauze op verzoek van werknemer korter maken?

Nee. ATW is dwingend recht. Werknemer kan er niet vrijwillig afstand van doen. Alleen een cao, of een schriftelijke regeling met het medezeggenschapsorgaan zoals de ondernemingsraad (art. 1:4), kan afwijken, tot minimaal één pauze van 15 minuten bij meer dan 5,5 uur werk (art. 5:4 lid 3).

Hoe controleert de Arbeidsinspectie pauzes?

De werkgever moet een deugdelijke registratie van arbeids- en rusttijden bijhouden die het toezicht op de naleving mogelijk maakt (art. 4:3 lid 1). Pauzes horen daarbij: ingepland, geregistreerd en echt genomen.

Geldt de pauze-regel ook voor part-time?

Ja, gewoon op basis van dienstduur. Een part-time medewerker die een dienst van 6 uur draait krijgt 30 min pauze. Een part-timer die een dienst van 4 uur draait krijgt geen verplichte pauze.

Wat is een redelijke pauze-instelling voor een 8-uurs warehouse-dienst?

Pragmatische industry-praktijk: 1 × 30 min hoofdpauze halverwege + 2 × 10 min koffie-momenten (niet ATW-pauze, wel betaald). Dat geeft de werknemer recuperatie zonder de loonadministratie te compliceren.

Telt schaftijd in de bouw onder ATW?

Ja, schaftijd is een pauze in ATW-zin als de werknemer minimaal 15 min vrij is. Of de schaft betaald wordt, regelt de cao.

---

Samengevat

Dienstduur	Min. pauze (ATW)	Jeugdigen (16-17)
< 4,5u	0	0
4,5 - 5,5u	0	30 min
5,5 - 9u	30 min	30 min
9 - 10u	30 min	niet toegestaan (max 9 uur per dienst)
> 10u	45 min	niet toegestaan (max 9 uur per dienst)

Pauzes mogen worden opgesplitst, geen blok onder 15 minuten. Pauze tijdens dienst telt niet voor maximale dienstduur (12u). Een cao kan andere pauzes afspreken (art. 5:4 lid 3); betaling van pauze regelt de cao of de arbeidsovereenkomst. Jeugdigen: art. 5:4 lid 1 en art. 5:7 lid 1.

Klaar voor controle

Pauze-regels zijn klein maar belangrijk: ze tikken in elke uren-export, elke compliance-check en elke arbeidsconflict-claim aan. Een planning-tool die pauzes correct toepast bespaart tegelijkertijd geld (correcte loon-export) en risico (geen ATW-overtreding).

Probeer AIX Forge drie maanden gratis, zonder vast instapbedrag (alle prijzen staan op de site), of lees ons complete Arbeidstijdenwet-handboek voor de volledige set regels rond rooster + rust + maximum-uren.